september 7, 2021

Religie is niet meer relevant?


van Arthur Yavelberg | Leestijd 10 minuten

Arthur Yavelberg is o.a. Hoofd emeritus van Hebrew Academy in Tucson. Dit artikel is gepubliceerd in  het tijdschrift Tikkun naar aanleiding van het verschijnen van zijn boek: "A Theology for the Rest of Us". Het artikel is vertaald en enigzins aangepast door Hans van Zanten.

Kun je een oude hond nieuwe kunstjes leren?

Recente peilingen geven aan dat, voor het eerst sinds dergelijke gegevens zijn bijgehouden, meer dan 50 % van de Nederlanders het wel geloven met kerk en geloof. Net nu de uitdagingen groter zijn dan ooit -- vervuiling ... terrorisme ... oorlogen ... pandemie ... politieke polarisatie -- is de vraag voor de meeste mensen niet zozeer "Bestaat God?" maar: "Is religie eigenlijk nog relevant?"

Dat wil niet zeggen dat Nederlanders niet geïnteresseerd zijn. Vergelijkbare peilingen laten consequent zien dat een grote meerderheid gelooft in, nou ja... "iets". Toegang tot dat "iets"  komt echter voor -teveel mensen- neer op het zien van een paar regels over "alles is liefde" op een new-age poster. Wij mensen leven misschien niet van brood alleen, maar het spirituele leven kan ook niet alleen op Facebook-quotes overleven.

De trieste ironie is dat religieuze tradities veel te zeggen hebben over onze uitdagingen. Ecologie? Het jodendom ziet mensen als Gods partners in de zorg voor zijn schepping sinds de hof van Eden. De Bijbel heeft wetten over hoe het zelfs tijdens oorlogen niet is toegestaan om bomen om te hakken die essentieel zijn voor de uiteindelijke vrede - hoe ver die ook lijkt - en herstel.

Foto Phil Hearing

Foto Jaime Spaniol

Is het zinloos mooie zandkastelen te bouwen?

Waarom is er kwaad? Het taoïsme legt uit dat we, zoals bij alle dualiteiten, niet zouden begrijpen wat 'goed' is als er geen 'kwaad' zou zijn.
Waarom gebeuren er slechte dingen met goede mensen? In het hindoeïsme werkt 'karma' als zwaartekracht - niet als 'straf', maar als gedrag met voorspelbare gevolgen, zij het gedurende vele levens.

Het fundamentele punt dat zovelen over het hoofd zien, zelfs degenen die de deugden van sociale rechtvaardigheid en gelijkheid verheerlijken, is dat, zonder een brede context van het goddelijke mysterie -dat onze realiteit is- al dergelijke inspanningen zinloos lijken. Waarom zou je moeite doen om de mooiste zandkastelen op het strand te bouwen als de golven van de tijd ze gewoon helemaal zullen wegspoelen - zonder een spoor achter te laten dat ze er ooit waren?

De aard van de morele wet

Spiritualiteit gaat niet over etherische meditatie die de substantie van de wereld verwerpt. Religieuze tradities verzekeren ons ook dat onze inspanningen voor sociale rechtvaardigheid consistent zijn met de aard van het universum. Een morele wet is niet minder reëel dan welke fysieke wet dan ook. 

Het is in ieder geval de zekerheid van een eeuwige en doordringende morele wet die ons de moed en het vertrouwen geeft om te strijden tegen de krachten van het kwaad en de chaos. Ondanks de tijdelijke schijn van het tegendeel, kan het kwaad gewoon niet op de lange termijn slagen, net zo min als de appel van Newton omhoog kan vallen, terug naar de tak waar hij van afgevallen is.

Religie is veel meer dan theologische speculatie over wat er ‘daarbuiten’ gebeurt. Mensen voelen zich aangetrokken tot de vragen van het ultieme mysterie in tijden van persoonlijk leed - het verlies van een geliefde, emotionele depressie of verbijsterende rampen.

De steun die de grote religieuze tradities geven

Ook hier hebben religieuze tradities zoveel te bieden.
In het hindoeïsme is, net als bij Shakespeare, 'de hele wereld een toneel' waarin God/Brahman alle drama's van het menselijk leven ervaart zoals mensen naar films gaan of romans lezen.
De kernboodschap van het christendom - het lijden en de kruisiging - is dat alle lijden en zelfs de dood, hoe verschrikkelijk ze ook lijken, niettemin illusoir en niet onoverkomelijk zijn.
In de islam wordt aan volgelingen geboden om voor de zieken te zorgen - en dat, voor de zieken zorgen, is feitelijk voor Allah Zelf zorgen!

Nogmaals, zonder een theologische constructie, waarom zou je je druk maken om voor de zieken te zorgen als iedereen toch gewoon gaat sterven; wanneer het slechts een kwestie van tijd is voordat de aarde zelf zal worden verteerd door het vuur van een tot supernova geworden zon? Nee, we zorgen voor de zieken omdat de zorg voor de zieken er in fundamentele zin toe doet. Het kwaad is tijdelijk. Het goede is eeuwig.

Het mosterdzaadje

Pas als we ons religieus perspectief hebben vastgesteld, kunnen we ons richten op de praktische vraag hoe we degenen die lijden kunnen troosten.

Voor de Boeddha is dit in feite de enige echte vraag. Een vrouw is bijvoorbeeld in paniek omdat haar zoon is overleden en ze smeekt de Boeddha om hem weer tot leven te brengen. Hij stuurt haar niet weg; evenmin geeft hij haar een theoretische verhandeling over de aard van het kwaad. In plaats daarvan vertelt de Boeddha haar dat hij haar zoon weer tot leven zal brengen, op voorwaarde dat ze hem een mosterdzaadje kan brengen uit een familie die nog nooit een soortgelijk verlies heeft meegemaakt.
De vrouw is dolgelukkig en gaat prompt van huis tot huis op zoek naar het geheim van de terugkeer van haar zoon naar de levenden - alleen om te ontdekken dat elk gezin, in een of andere vorm, net zo'n verlies heeft geleden. Nee, de Boeddha wekt haar zoon niet weer tot leven, maar de arme moeder leert wel hoe ze haar verdriet met anderen kan delen en daarmee hoe iedereen elkaar kan troosten.

Religie is meestal heel nuchter

Er zijn mensen die razen over religie, bewerend dat het "buitenaards" en nutteloos is - een leed-verzachtend aanbod van een "taart in de lucht als je sterft" aan mensen in wanhopige, ernstige moeilijkheden.

De waarheid is echter dat er heel veel in religie is dat heel nuchter is. “Voor alles is er een seizoen; een tijd voor elk doel onder de hemel; een tijd om geboren te worden en een tijd om te sterven; een tijd om te planten en een tijd om te oogsten; een tijd om te doden en een tijd om te genezen...” (Kohellet/Prediker 3).
Zo ook gelooft de taoïst: “Er is een tijd om voor te lopen, een tijd om achter te lopen; een tijd om in beweging te zijn, een tijd om te rusten; een tijd om energiek te zijn, een tijd om uitgeput te zijn; een tijd om veilig te zijn, een tijd om in gevaar te zijn.” (Tao Teh Ching 29)

Dit zijn niet de woorden van een romantische idealist. Kort gezegd: de wereld is de wereld. Men kan leven in overeenstemming met zijn wetten en voorspoedig zijn of men kan zijn wetten weerstaan en falen. Dat is geen hopeloze zinloosheid - de 'absurditeit' van de existentialist. Dat is een keihard begrip van de wereld zoals die is - én 'hemelse' leiding over hoe we onze hoop en dromen realistisch kunnen verwezenlijken.

De duistere middeleeuwen

Maar zelfs als al het voorgaande wordt geaccepteerd, blijft er nog een kritische vraag over: als religie zo wonderbaarlijk is, waarom is religie dan de oorzaak van zoveel haat en geweld.
Bewijst het historische verslag niet dat religie een valse profeet is - Jeremia's afwijzing van degenen die 'vrede! Vrede!’ als er geen vrede is.” (Jeremia 6:14)

Helaas geeft het verleden weinig reden om optimistisch te zijn over het potentieel van religie om in de toekomst goed te doen. Voor elke Mozes is er een rebel als Korach geweest; voor elke Moeder Theresa is er een inquisiteur als Torquemada geweest.

Tot op zekere hoogte waren de Middeleeuwen duister vanwege religieus dogmatisme - maar het was ook de scholastiek van de kerk die het leren en geletterdheid levend hield ondanks barbaarsheid.

De onverdraagzaamheid van het ware geloof

De waarheid is dat spiritualiteit als kernenergie is - een ongelooflijk krachtige kracht die ten goede of ten kwade kan worden gebruikt. Ook religie kan het licht van schoonheid en wijsheid verspreiden - of de wereld doen ontvlammen met woede en onverdraagzaamheid. Zoals Winston Churchill - of Spiderman's Peter Parker - zei: "Met grote kracht komt grote verantwoordelijkheid."

Als er een antwoord is, ligt het misschien in ons vermogen om woorden als 'beide' te gebruiken in plaats van 'of-of'. Veel religieuze voorstanders hebben betoogd dat hun traditie "waar" is en dat anderen zondige afgoderij zijn. Die mentaliteit heeft geleid tot talloze oorlogen, ex-communicatie en bittere rivaliteit.

De sleutel die bevrijdt

Een gunstiger model zou dat van een tuin zijn: we zijn individuen met individuele kleuren en geuren en wortels, maar we kunnen allemaal samen groeien om een tuin van schoonheid te creëren die doet denken aan de Hof van Eden. We kunnen inderdaad onze individuele religieuze tradities volgen, maar we kunnen tegelijkertijd openstaan voor de leringen van andere religies die ons kunnen helpen samen te werken ten behoeve van ieders tuin - onze hele aarde en al haar bewoners.

De moslimdichter Rumi schreef: "Mensen zitten overal in de gevangenis terwijl ze de sleutels van hun cellen in hun handen houden." Ja, de problemen waarmee we worden geconfronteerd - als individuen en als mensheid - zijn angstaanjagend, maar ze hoeven niet overweldigend te zijn. We kunnen antwoorden vinden die in onze ziel resoneren, maar alleen als we verder kunnen kijken dan al die labels die ons verdelen en die inzichten delen die ons spirituele vrede en solidariteit kunnen brengen.

Over Tikkun (https://www.tikkun.org/about-tikkun), in 1986 opgericht door rabbi Michael Lerner:

Wij vechten voor spirituele, sociale en politieke gerechtigheid voor iedereen. We zijn een profetische stem voor vrede, liefde, gezond verstand, sociale transformatie en ongegeneerd utopische ambities voor de wereld die kan zijn. We spreken en horen van mensen uit alle gemeenschappen, alle rassen, alle religies, alle etniciteiten en alle leeftijden. 
In de afgelopen tweeëndertig jaar was Tikkun een platform voor jonge schrijvers om op te duiken als publieke intellectuelen en voor gevestigde denkers en academici om baanbrekende filosofieën en radicale ideeën te poneren. Het was ook een podium voor romanschrijvers en dichters om hun geest te buigen en voor spirituele progressieven en activisten voor sociale verandering om aan te dringen op zelfreflectie, innerlijke psychologische en spirituele genezing en directe actie.
Onze gemeenschapsactie en activistische tak - het Network of Spiritual Progressives (NSP) - bouwt aan een beweging voor sociale verandering - geleid door en doordrenkt met spirituele en ethische waarden - om onze samenleving te transformeren tot een samenleving die prioriteit geeft aan liefde, gerechtigheid, vrede en het welzijn van de planeet en haar mensen boven geld, macht en winst
{"email":"Email address invalid","url":"Website address invalid","required":"Required field missing"}

Mis niets met de Jansbeek Aktueel gratis in je mailbox. 
Elke veertien dagen op de hoogte. 

Schrijf je hier in

misschien ook interessant

februari 18, 2021

februari 12, 2021

januari 18, 2021

>