Ik herinner het me nog: de laatste viering in de Walburgiskerk. Daarna werd de kerk een kerkgebouw en verkocht. Zo’n volle bijeenkomst hebben we sindsdien niet of nauwelijks meer gehad. De hoeveelheid grijze haren overheerste toen al en dat is alleen maar meer geworden met minder mensen. Natuurlijk geeft dat te denken voor de toekomst.
Naar aanleiding van het Breed Overleg j.l. heb ik nagedacht over de context waarin we ons bevinden, de missie die we ooit aangenomen hebben, de gemene deler van onze activiteiten en wat de beste mogelijkheid zou kunnen zijn voor ons raison d’etre. Niet dat ik daar nog heel veel energie in kan steken. Zoals bij veel van ons gaan de jaren tellen en moet ik op mijn tellen passen.
Context: Gedifferentieerde religieuze praktijk.
Zoals de mondiale samenlevingen in hun evolutie gedifferentieerd en veelvoudig geworden zijn, is ook het religieuze landschap veelvoudig geworden. Daar is het niet bij gebleven. De differentiatie heeft geleid tot fragmentatie met polarisatie als gevolg.
Sinds de Club van Rome stelde dat de bomen niet meer de hemel in konden groeien en het klimaat een bedreiging ging vormen, zijn mensen zich ongemakkelijker en onveiliger gaan voelen. Bij gebrek aan een wenkend en hoopvol perspectief zit er voor velen maar één ding op: terug naar het oude vertrouwde en wegkijken van wat bedreigt. Als vooruit gaan onmogelijk is blijft achteruit gaan over.
We zoeken geestverwanten bij wie we ons veilig voelen en die ons bevestigen in onze waarden, onze overtuigingen en zekerheden. Onze persoonlijke bubbels. Van extreem links tot extreem rechts en alles daartussen.
In het religieuze domein is het niet veel anders. Evangelicals, guru’s, coaches, yogi’s, meditatie-apps, healers, het spirituele landschap is geëxplodeerd in een veelheid aan zelf begonnen kerkjes. Die houden zich vervolgens vast aan wat hen gescheiden houdt, niet aan wat hen verbindt. Bij de Abrahamitische kerken is het niet veel anders. We willen graag inclusief zijn maar wel met behoud van onze eigenheid en op onze voorwaarden. The Space Between Us is geen open ruimte maar mankeert eenzelfde beklemming en verwaarlozing als de openbare ruimte.
Onze missie: randkerkelijken en zinzoekers
In die context bevinden wij ons met Jansbeek ekklesia. Ook een kleine bubbel, ontstaan uit de wens om niet meer gebonden te zijn aan de kerkelijke hiërarchie en op zoek naar een ander belevingsmodel. We zouden er moeten zijn voor randkerkelijken en zinzoekers met ondernemend pastoraat.
Per saldo zijn we zelf randkerkelijk, we leunen nog wat tegen de parochie aan en maken dankbaar gebruik van financiële ondersteuning. Zo blijven we toch nog aan de rand verbonden met de moederkerk.
En zinzoekers? Dat is mij niet duidelijk. In ieder geval delen we slechts oppervlakkig met elkaar wat onze religieuze beleving is, het lijkt of we die liever voor onszelf houden ook al vieren we die samen in activiteiten. Is dat een ander religieus belevingsmodel?
Is dat erg? Nee, helemaal niet. Maar we blijven wel een beetje vaag en onduidelijk voor de beoogde doelgroep. Die komt in ieder geval slecht mondjesmaat meedoen. Dat maakt de missie daardoor wel wat twijfelachtig. Zitten we op een dood spoor? Is die missie nog actueel met een wereld in verwarring?
Wat onze activiteiten gemeen hebben.
We hebben gekozen voor een platformorganisatie. Dat biedt de nodige vrijheid en flexibiliteit. Het heeft ook een keerzijde. De activiteitengroepen kunnen gemakkelijk bubbels op zich worden, opgesloten in hun eigen beleving en inspanning om ‘aan de bak’ te blijven.
Is er nog verbinding met de zinzoekers en randkerkelijken? Of is het idee dat de activiteit zelf op zich voldoende is om aan die missie bij te dragen? Of, als in deze tijd die missie niet meer geschikt is als reden van bestaan, is er dan nog reden om ons tot elkaar te verhouden. Zijn we tevreden met los zand of is er nog iets wat we gemeenschappelijk zouden kunnen hebben zonder die missie?
Ik denk van wel. Er is iets wat religieus en spiritueel geëngageerde mensen zonder uitzondering doen. Er is één expliciete uitdrukking die religieuze beleving over de hele wereld kenmerkt. Ik doel op bidden.
Bidden is ook wat onze activiteiten eigenlijk gemeen hebben: ze bieden een religieuze beleving in de vorm van bidden. De Lauden zijn het klassieke gezongen kloostergebed. Zielenuur is een muzikaal gebed. Voor het Olvékoor is de religieuze beleving betrokken op de maatschappij. Meditatie is een stil gebed. De lezingen kunnen aanleiding geven voor contemplatie.
Bidden is de toekomst
Stel je voor dat Jansbeek ekklesia een toevluchtsoord voor bidden is. De kerken met hun klokken hadden die functie, maar worden verkocht. De heilige plekken in de stad worden steeds minder en met hen de gevoeligheid voor en aanwezigheid van het heilige, het geheiligde, de stilte die spreekt.
Telkens als ik de gompa van een boeddhistisch centrum binnen loop voel ik die heiliging onmiddellijk. Ze is erin geëtst door de jaren van gebeden, rituelen en oefeningen die er door de mensen gedaan worden. Elke willekeurige kloosterkerk heeft dat ook. Hoe komt het dat veel pastorale kerken dat niet hebben?
Het hoeft niet persé om God of Allah of Jahwè te gaan, essentie is dat we plekken koesteren die een toevluchtsoord zijn voor gebed. Niet alleen voor het individuele, persoonlijke, maar ook voor het gedeelde gebed, voor de toevlucht die we samen uitspreken en waarvan we de beleving delen. Dat is verdieping. Ik denk dat veel mensen dat bewust of onbewust missen.
Gastvrijheid van het hart.
Ik weet uit ervaring dat kleine organisaties het beste gedijen als ze een sterk focus hebben, een eenpuntigheid waar alle energie en alle activiteit op gericht is. Bidden kan zo’n focus zijn, in een veelheid aan vormen. Stel je voor, we hebben het niet meer over abstracte randkerkelijken of zinzoekers, ook niet over pastoraal werk of leerstellingen. We zijn inspirators voor bidden, voor de troost, de kracht, de overgave, de ontmoeting, de verzachting en vergeving.
Inspirator zijn betekent ook dat we anderen duidelijk kunnen maken wat bidden voor ons betekent, wat het voor en met ons doet, hoe het ons helpt in ons leven. We kunnen putten uit eigen ervaring, hoe sterk is dat. En we kunnen luisteren. De ruimte tussen ons wordt dan een bron van vreugde, onthulling, ontdekking en transformatie.
Toevluchtsoord voor gebed, herberg voor de pelgrim, heiliging van het dagelijks leven. Zo zie ik dat voor me als missie voor Jansbeek ekklesia. Niet de getallen, niet de missionering, niet de vormgebondenheid, maar de gastvrijheid van het hart, de liefde die alles omarmt. Alleen dat is wat werkelijk vrede en verlossing brengt. Dat is immers toch het verlangen dat in elk gebed besloten ligt.
Hoe daar vorm aan te geven weet ik niet. Dat is nu ook nog niet aan de orde. Maar als de energie er is, komt de vorm ook wel.
Walk in Grace,
Hans van Zanten
p.s. Voor wie graag een tegendraads geluid leest kan ik John Updike aanbevelen: De toekomst van geloof